Gençlerin Temsili Üzerine

by Arayüz Kampanyası
0 comment

Gençlerin temsili hakkında Tükiye’de durum nedir? Dünya’da durum nedir? Tüm bunların cevabı gönüllülerimizden Barış Şahin’in hazırladığı “Gençlerin Temsili Hakkında” Raporunda yer almaktadır. Arayüz Kampanya Ekibi olarak bu ve benzer raporları yaparak bu konuda durum tespiti yapmaya devam edeceğiz. Raporu okumak için tıklayınız!

GENÇLERİN TEMSİLİ HAKKINDA     

Birleşmiş Milletler, istatiksel amaçlar doğrultusunda ‘gençleri’ 15 ila 24 yaşları arasındaki kişiler olarak tanımlamaktadır. Bu tanım Uluslararası Gençlik Yılı (1985) hazırlıkları sırasında yapılmış ve Genel Kurul tarafından onaylanmıştır (bkz. A/36/215 ve 36/28, 1981 sayılı karar). Günümüz dünyasında, genç nüfusu hiç olmadığı kadar yüksek durumda. Tüm dünya nüfusunun 1,2 milyarını gençler oluşturmaktadır. Bu rakam global nüfusun yaklaşık olarak %16’sına tekabül etmektedir. Bir başka deyişle her 6 kişiden 1’İ gençtir. Ülkemizde de genç nüfus oranı dünya geneliyle paralellik göstermektedir. Türkiye nüfus yaş ortalaması 2019 yılı itibariyle 28,8’dir yani nüfusun yarısı 28,8 yaşından küçüktür. 15-24 yaş arası ise yaklaşık 13 milyonluk bir nüfus vardır ki bu oranda yine yaklaşık %16’ya tekabül etmektedir.

Türkiye nüfus yaş ortalaması 2019 yılı itibariyle 28,8’dir yani nüfusun yarısı 28,8 yaşından küçüktür.

Özellikle gelişmemiş ülkelerde bu nüfus grubu önemli iş gücü olarak görülmektedir. Genel olarak ise daha gelişmiş ülkelerde gençlerin iyi yetiştirilmesi, nitelikli eğitim verilmesi gibi politikalar önem arz etmekte ve gündemi oluşturmaktadır. Gençler ülkenin ve düzenin devamı olarak görülmektedir. Gelecekte ilerlemeler için şu anki gençlerin konumu ise tartışmaya mahal verilmeyecek kadar açıktır. Aile yapısı içerisinde de hem maddi hem de manevi olarak bu grubun yeri çok değerlidir. Bunlar ve benzeri düşünceler göz önüne alındığında gençlerin aslında tüm insanlık ve gelişmeler için maddi, manevi, kültürel, sosyal ve daha birçok alanda ne denli önemli olduğu ortadadır.

Bu raporda, demokrasi-genç temsil ilişkisi ve gençlerin meclislerde, yerel yönetimlerde, parti örgütlenmelerinde temsil durumları irdelenmektedir.

DEMOKRASİ ve GENÇLERİN TEMSİL EDİLMESİNİN ÖNEMİ

Modern dünya devletlerinin en önemli ilkelerinden biri kuşkusuz demokratik devlet olma ilkesidir. Demokrasi Abraham Lincoln tarafından yapılan kısa ve öz tanımıyla “Halkın halk tarafından halk için yönetimi” dir. Halk, geniş bir anlama sahip bir kavramdır. Genel itibariyle belli sınırlar içerisinde yaşayan, geçmişte bir mirasa ve gelecekte de birleşik bir amaca sahip insan topluluğudur. Genellikle Halk; yapılan demokratik seçimlerde oy kullanarak, göreve gelmiş meclislerde temsil edilerek ve zaman zaman doğrudan referandumla bu söz hakkını kullanmaktadır. Temsil kavramı yaygın olarak, temsil edilen anlaşmaya uygun olarak çeşitli eylemleri gerçekleştirmek için temsilcinin yetkili tutulması ile temsilci ve temsil edilen gibi iki kişi ya da grup arasındaki bir ilişkiyi ifade etmektedir. Bir sözleşme veya aralarındaki görev gereği başkaları adına hareket eden kişilerin söz konusu olması hukuki temsil; kişinin, bir gruba atfedilen din, dil, ırk, sosyal statü veya toplumsal üyelik gibi kişisel özellikleri nedeniyle o grubun temsilcisi sayılması hali ise sosyolojik temsil ile ifade edilir. Konumuzla doğrudan ilgisi olan siyasi temsil ise bunların birini veya her ikisini de içerebilir; ancak ek olarak bir grubun çıkarı için genel bir sorumluluğu kabul etmeyi içeren prosedürel bir karaktere sahiptir (Rao, 1998: 20). Başka bir ifadeyle, siyasi temsil, birey veya grup ya da geniş halk kitleleri çıkarına bir şeyleri savunan kesimi ifade eder (Heywood, 2004;233). Bunlara ek olarak gelişen demokrasinin iyi sonuçlarından birisi olan Sivil Toplum Kuruluşları aracılığıyla da Halk politikaya “doğrudan” etki etme gücünü elinde tutmaktadır.

Halk olarak tanımladığımız vatandaşların önemli bir bölümünü bahsi geçtiği gibi gençler oluşturmaktadır. Ülke politikaları ve yönetiminde söz hakkına sahip olma gençler için de geçerlidir ve vazgeçilmezdir. Zira gelecek olarak anılan gençlerin kendileriyle anılan bu gelecek hakkında söz sahibi olması yadsınamaz. Gençlerin hayatı çoğu zaman henüz belirsizlik içinde ve tam olarak şekillenmemiştir. Bu sebeple politikalardan genellikle en çok etkilenen gençlerdir. Onlarla doğrudan ilgili olan ve pek tabii ileride de ilgili olacak olan konularda, yönetimde ve politikalarda temsil edilmelilerdir. Daha da önemlisi gençlerin meclislerde, yönetim organlarında ve sosyal hayata etki eden her alanda temsil eden olarak rol almasıdır. Gençleri temsil edenlerin yine genç olması ve politika oluşturulması sürecinde doğrudan rol almaları gençlerin etkinliğini artıracaktır. Bunun sonucu olarak gençlerin problemlerinin gündeme daha çok gelmesinin önü açılmış olur.

TÜRKİYE’DE GENÇLERİN TEMSİL DURUMU

Türkiye’de demokratik yönetim şekline uygun olarak yasama organı, halk tarafından seçilen milletvekillerinden oluşmaktadır. Yürütme organı da değişen sistem ile birlikte Cumhurbaşkanı başkanlığında oluşturulur ve Cumhurbaşkanı da yine halk tarafından doğrudan seçilerek göreve gelmektedir.

Yerel yönetimlerde ise en önemli karar merci belediye meclisleridir. Belediyelerin görevlerinin pek çoğu meclis kararıyla düzenlenir. Bu meclis üyeleri ve belediye başkanları da yine seçimle göreve gelmektedir.

TEMSİLDE YAŞ ŞARTI

Temsil etme ve temsil edilme, yasama ve karar organlarında görev almak veya bu görevlileri seçmektir. Bu şekilde politikalara da yakından etki edilebilir. Gençlerin bu hakka sahip olmasının önündeki en önemli engel ise genellikle yaş şartı olmuştur.

Ülkemizde vatandaşlara seçme hakkı 1876 Kanuni Esasi ile oluşturulan meclislerle birlikte ilk kez tanındı. Buna göre 25 yaşını dolduran erkek Osmanlı vatandaşları oy kullanabilecekti. Cumhuriyet döneminde oluşturulan ilk mecliste de bu durum esas alındı. 1924 Anayasası ile birlikte oy kullanma yaşı 18’e çekildi. Daha sonra sırasıyla 1934’te 22, 1961’de 21, 1982’de 21, 1987’de 20 ve son olarak da 1995’de yapılan değişiklikle 18 yaşına indirilmiştir ve halen 18 yaşını dolduran her Türk vatandaşı oy kullanabilmektedir.

Bu gençler seçme hakkını kullanarak dilediği görüşü savunan partiye, milletvekiline, belediye meclis üyesine, belediye başkanına oy verebilir ve politika oluşma sürecinde oy baskısıyla kendi görüşü paralelinde politikalar üretilmesini sağlayabilir.

Seçme hakkının yanı sıra organlarda görev almak, gençleri temsil etmek ve politikalara direkt etki etmek için gençlerin seçime girebilmesi önemlidir. Bu konu da yaş şartları genellikle daha katı olmuştur.

Seçilme yaşı Kanuni Esasi’de Ayan Meclisi için en az 40, Mebusan Meclisi için ise en az 30 yaşı doldurmuş olma şartı aranmaktaydı. Yine 1961 Anayasasında Millet meclisi için 30, Senato için 40 yaş şartı aranmıştır. 1982 Anayasasında ise seçilme yaşı 30 olarak düzenlenmiş daha sonra 2006 değişikliğiyle 25’e çekilmiştir. Son olarak 2017 Anayasa değişikliği ile birlikte seçilme yaşı 18’e indirilmiştir. Ancak seçilme yaş şartı son değişiklikle 18’e indirilmesine rağmen günümüzde bu organlarda görev alanların yaş ortalaması hayli yüksektir.

TBMM’DE GENÇ TEMSİLİ

Ülkemizde son genel seçim 24 Haziran 2018 tarihinde yapılmıştır. Bu seçim için oluşturulan milletvekili aday listelerine bakıldığında meclise milletvekili gönderen partilerin aday listelerindeki 18-29 yaş arası oranları şöyledir:

– Halkların Demokratik Partisi      – %16,00

– Adalet ve Kalkınma Partisi        – %12,17

– Milliyetçi Hareket Partisi          –   %8,17

– Cumhuriyet Halk Partisi              –   %7,67

– İyi Parti                                     –   %6,67

Bu seçimde 600 milletvekili seçilmiştir. Seçim sonucunda partilerin seçilen milletvekilleri arasında 18-29 yaş aralığındaki milletvekili oranları şöyledir:

– Halkların Demokratik Partisi      –   %1,49

– Adalet ve Kalkınma Partisi        –   %1,69

– Milliyetçi Hareket Partisi          –   %0,00

– Cumhuriyet Halk Partisi              –   %1,37

– İyi Parti                                     –   %0,00

Yine bu seçim sonucunda oluşan 600 milletvekiline sahip 27. Dönem Milletvekillerinin yaş ortalamaları partilere göre şöyledir:

– İyi Parti                                     –   57.1

– Cumhuriyet Halk Partisi              –   50,8

– Milliyetçi Hareket Partisi          –   50.4

– Adalet ve Kalkınma Partisi        –   47,8

– Halkların Demokratik Partisi      –   47.1

27.Dönem Milletvekili Genel seçimleri sonucunda meclise 18-29 yaş arası AKP’den 5, CHP’den 2 ve HDP’den 1 olmak üzere yalnızca 8 milletvekili girebilmiştir. Yaklaşık olarak %1,3’e tekabül eden bu oran oldukça düşüktür. Genç olarak tabir ettiğimiz 25 yaş altında ise yalnızca 3 milletvekili seçilmiştir. Bu durumda oran %0,5’e kadar düşmektedir.

YEREL BELEDİYELERDE GENÇ TEMSİLİ

Halka en yakın yönetim birimlerinden biri olarak görülen yerel yönetimler halkın temsilciler aracılığıyla kendini yönetmesi ve kendini ilgilendiren önemli kararlar alınma surecine ve sunulan hizmetlerin verimli ve etkin olması bakımından halkın kolayca yönetime katılabileceği organlar olarak nitelendirilir (MKÜSBED,2011: 15). Genel seçimlerin sonucunda oluşan yaşlı nüfus baskınlığı yerel yönetimlerde de kendisini göstermektedir. Çeşitli illerde yapılan araştırma sonuçları da bu yöndedir. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisinde yayınlanan araştırma sonuçlarına göre, araştırma yapılan iki il olan Sivas ve Kahramanmaraş̧ Belediye Meclisi üyeleri orta yaş grubunda yer almakta ve meslek olarak da halkı yansıtmamaktadır (MKÜSBED,2011: 15). Bir diğer örnekte ise Siirt ili Belediye Meclis’i ele alınmıştır. Çalışmanın sonuçlarına bakıldığında, meclis üyelerinin %68,5’nin 37 yaş ve üzerinde orta yaş olarak nitelendirilen kişiler olduğu görülmektedir. Siirt’te genç̧ nüfusun yoğun olmasına rağmen, belediye meclislerinde orta yaşlıların temsilinin söz konusu olduğu ve gençlerin temsil ediciliğinin “eksik temsil” olduğu görülmektedir (ESBD,2015: 54)

Yüksek Seçim Kurulu’nun yayınlamış olduğu son istatiksel yerel seçim verileri 2014 yılı seçim sonuçlarına göre genç temsili şu şekildedir:

Ülke genelinde 20398 belediye meclis üyesi seçilmiştir. Asgari seçilme yaşı 25 olan bu seçimlerde 25-29 yaş aralığında 673 üye seçilmiştir. Bu da tüm üyelerin yaklaşık olarak %3,3’üne tekabül etmektedir.

İl genel meclis üyeliğine ise 1251 üye seçilmiştir. 25-29 yaş aralığında ise yalnızca 9 üye seçilmiştir. Bu oran yaklaşık olarak %0,7’ye tekabül etmektedir.

Aynı seçimlerde 1351 belediye başkanı seçilmiştir. Seçilen belediye başkanlarının yalnızca 3’ü 30 yaş altıdır. Burada da oran yaklaşık olarak %0,22 gibi düşük bir orandır.

Yine aynı seçimlerde 30 ilde Büyükşehir Belediye Başkanı seçilmiştir. Kazanan adayların en genci ise 39 yaşındadır.

PARTİ MERKEZİ YÖNETİM KURULLARINDA GENÇ TEMSİLİ

Siyasi partiler çağdaş̧ siyasi hayatın en önemli kurumlarından biridir. İçinde siyasi partilerin olmadığı bir demokrasiyi hayal etmek mümkün değildir. Bir siyasi partiden bahsedebilmek için belirli bir sürekliliği ve istikrarı olan bir örgütün olması gerekir (Kömürcü, 2014: 6-2). Duverger de modern siyasi partilerin programlarından ya da üyelerinin sınıfsal özelliklerinden çok örgütlerinin mahiyetiyle ayırt edilebileceğine yaptığı vurguyla parti örgütüne özel bir önem atfetmiştir (1970: VI). Şüphesiz bu örgütlenmenin ilk ayağı merkez yönetim kurullarıdır. Bu kurullarda genellikle en önemli kararlar alınmakta ve parti politikaları oluşturulmaktadır. Bu kurullarda 25 yaş altı temsil, meclislerde olduğu kadar önem arz etmektedir. Günümüzde ise durum aşağıdaki verilerde görüldüğü üzere bunun biraz tersinedir:

  • Adalet ve Kalkınma Partisi Merkez Karar ve Yönetim Kurulu 51 üyeden oluşmaktadır. Bu kurulun yalnızca 1 üyesi 25 yaş altı gençtir. Üyeler arasında 35 yaş altı da yine aynı üye olan 1 üye mevcuttur.
  • Milliyetçi Hareket Partisi Merkez Yönetim Kurulu 75 üyeden oluşmaktadır. Kurul içerisinde genç olarak tanımladığımız 25 yaş altı üye bulunmamaktadır.
  • İyi Parti Genel İdare Kurulu 50 üyeden oluşmaktadır. Kurulda 25 yaş altı 2 üye vardır. Bu kurulda da 35 yaş altı yine aynı üyeler olmak üzere 2 üye bulunmaktadır.
  • Cumhuriyet Halk Partisi Merkez Yönetim Kurulu 18 üyeden oluşmaktadır. Kurul içerisinde 25 yaş altı üye yoktur

DÜNYA’DA GENÇLERİN TEMSİL DURUMU

Ülkemizde olduğu gibi diğer ülkelerin temsil süreçlerinde de gençlerin önemi büyüktür. Ancak gelişmiş demokrasilere göz atmak istediğimizde de durumun pek farklı olmadığını görmekteyiz. En gelişmiş demokrasi örnekleri olarak genel görüş Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devleri yönündedir. Genel meclisler açısından bu demokrasi örneklerinde ise durum şöyledir:

  • Avrupa Parlamentosu 2020 yılı itibariyle 751 üyeden oluşmaktadır. Parlamentonun yaş ortalaması ise 50’dir.
  • Amerika Birleşik Devletleri Senatosu 100 üyeden oluşmaktadır. Senato seçilebilmek için en az 30 yaşını doldurmuş olmak gerekir. En genç senatör ise 40 yaşındadır.
  • Amerika Birleşik Devletleri Temsilciler Meclisinde temsilci seçilebilmek için 25 yaşını doldurmuş olmak gerekmektedir. Ek olarak eyaletlerin farklı yaş şartları mevcuttur. Temsilciler meclisinin en genç üyesi 30 yaşındadır.

Yerel yönetimler açısından ise Türkiye’ye benzer olarak gösterilebilecek bir araştırma örneğinde İskoçya Yerel Yönetimler Bilgi Ünitesi tarafından gerçekleştirilen bir ankete göre İskoçya’da bazı grupların yerel meclislerde yetersiz olarak temsil edildiği ortaya çıkmıştır. Özellikle genç̧ nüfus, kadınlar, etnik azınlıklar ve özürlüler daha az temsil edilmektedirler. Rapora göre: “meclis üyeleri; ortalama 53 yaşında, beyaz, erkek, kendi evi ve arabası olan, bir üniversite derecesine veya mesleki formasyona sahip, İskoçya Kilisesine mensup, eğer tam zamanlı meclis üyesi değilse serbest meslek grubuna veya yöneticilikle ilgili bir işte çalışan kişilerdir (Smyth and Vestri, 2003: 1-39).

SONUÇ

Tüm bu bilgilere bakıldığında eşit temsil açısından gençlerin dezavantajlı bir konumda olduklarını görüyoruz. İster ulusal meclis olsun ister belediye meclisleri isterse parti yönetim organları fark etmeksizin gençlerin temsilleri nüfus içerisinde temsillerinden daha az gerçekleşmiştir. Gençlerin temsilinin nüfus içerisinde oranına göre az olmasına ek olarak geleceği emanet alacak olan gençlerin sorunları aynı zamanda geleceğin sorunlarının temelini de oluşturacaktır. Bu sorunların keşfedilmesi, toplum nezdinde bu sorunlar üzerine bir bilinç oluşması ve çözümler aranması gerekmektedir. Bu temsil eksikliğine kısa vadede farkındalık yaratmak gerekmektedir. Temsil eksikliğinin uzun vadede çözümü için çalışmalar yaparken kısa vadede zararı minimize etmek için de sorunların keşfedilmesine çalışmak gerektiği inancındayız. Bu nedenle “Arayüz Kampanyasını” başlatıyor ve temsil eksikliğinden ötürü yeteri kadar bilinmemiş ve farkındalık oluşmamış birçok alanda gençlerin sorunlarını toparlıyoruz.

KAYNAKÇA

https://www.un.org/development/desa/youth/what-we-do/faq.html

https://www.un.org/development/desa/youth/wp-content/uploads/sites/21/2019/08/WYP2019_10-Key-Messages_GZ_8AUG19.pdf

https://www.unfpa.org/sites/default/files/resource-pdf/One%20pager%20on%20youth%20demographics%20GF.pdf

-Yıldırım, Öner (2011) Yerel Temsil ve Katılım Bağlamında Belediye Meclisleri: Kahramanmaraş ve Sivas Örnekleri, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü̈ Dergisi, sayı15

-Yıldırım, Gül (2015) Türkiye’de Belediye Meclislerinin Temsil Ediciliği: Siirt Örneği, Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, sayı54

-Kömürcü, D (2014). Partili Olmak, Alternatif Politika 6-2

-Heywood, A. (2004). Political Theory: An Introduction, New York: Palgrave. MacMillan.

https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.2839.pdf

https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.2972.pdf

http://www.ysk.gov.tr/doc/dosyalar/docs/24Haziran2018/2018CBMV-MVYas.pdf

http://www.ysk.gov.tr/tr/30-mart-2014-mahalli-idareler-genel-secimleri/2853

http://www.ysk.gov.tr/tr/24-haziran-2018-secimleri/77536

http://www.acarindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423909416.pdf

https://www.researchgate.net/profile/Abdullah_Celik7/publication/331732596_YEREL_SIYASETTE_TEMSIL_UZERINE_BIR_CALISMA_SANLIURFA_ORNEGI/links/5c8a20a8a6fdcc381752a630/YEREL-SIYASETTE-TEMSIL-UeZERINE-BIR-CALISMA-SANLIURFA-OeRNEGI.pdf

http://birimler.dpu.edu.tr/app/views/panel/ckfinder/userfiles/17/files/DERG_/21/171-194.pdf

https://en.wikipedia.org/wiki/Voting_age

https://en.wikipedia.org/wiki/Age_of_candidacy

https://www.chp.org.tr/parti-yonetimi/myk-uyeleri

https://iyiparti.org.tr/genel-idare-kurulu

https://www.mhp.org.tr/htmldocs/kadrolar/myk/mhp/Merkez_Yonetim_Kurulu.html

https://www.akparti.org.tr/ak-kadro/mkyk/

You may also like

Leave a Comment